Decyzja Sambora II o założeniu miasta była podyktowana względami politycznymi. Rezydujący dotychczas w Lubiszewie książę pomorski zdecydował się na przeniesienie siedziby do Tczewa z kilku przyczyn: kontroli szlaku wiślanego i pobieranie ceł, konflikt z Joannitami ( wieś Lubiszewo była własnością zakonu Joannitów) oraz zbliżenie do Malborka, siedziby Zakonu Krzyżackiego, ówczesnych sojuszników Sambora. Nie można także przecenić korzystnych warunków naturalnych. Położenie miasta na wzgórzu wiślanym, ograniczonym od wschodu Wisłą, a od północy i południa naturalnymi wąwozami sprzyjało obronie Tczewa. Siedziba księcia miała znajdować się na zamku, który budowano od 1252 roku. Trzy lata później, w roku 1255, Sambor II przenosi tam swoją dotychczasową rezydencję.

Jednocześnie z budową zamku postępowało tworzenie się miasta. W celu zachęcenia do osadnictwa zastosowano tzw. okres wolnizny, czyli zwolnienia ze świadczeń na rzecz suwerena. Późniejsi mieszczanie tczewscy przybyli  z Lubeki, Elbląga i ziemi chełmińskiej.

W 1260 Sambor II ostatecznie potwierdza akt lokacyjny miasta na prawie lubeckim. Zgodnie z nim gwarantował osadnikom wolność, samorząd oraz własne sądownictwo. Mieszczanie  mieli prawo do dysponowania swobodnie swoją własnością, tj.: parcelami oraz łąkami i pastwiskami. Po okresie wolnizny musieli płacić księciu po 6 denarów czynszu od łanu. Sambor zwolnił też mieszczan tczewskich z ceł wiślanych. Mieszkańcom wolno było wybierać radę miejską. Rajcowie (w liczbie dwóch) pojawiają się po raz pierwszy w 1258 r. Rada kierowała życiem wewnętrznym miasta oraz współdecydowała o sprawach związanych z przewozem i młynami. Władza sądownicza należała do sołtysa. Urząd ten mógł być wykupiony przez miasto. Wówczas  sędzia sądził z ławnikami, którzy byli członkami rady miejskiej.  Do sołtysa należało też kontrola jakości monety bitej w tczewskiej mennicy. Zwierzchnikiem miasta pozostawał książę, który zachowywał nad nim takie władztwo, jakie inni książęta posiadali w innych miastach. Sambor miał również prawo otrzymywać od rajców trzecią część kary dodatkowej, którą w wypadku przestępstwa rozmyślnego zasądzała rada.

Niewiele możemy powiedzieć o wyglądzie Tczewa w tym okresie. Miasto było otoczone wałem z ostrokołem, W jego centralnym miejscu znajdował się prawdopodobnie ratusz, miejsce urzędowania rady i burmistrza, sądów oraz archiwum miejskie, w którym przechowywano oryginał przywileju lubeckiego. Sambor zbudował także własną mennicę, która biła wymienialne srebrne denary.

Po wygnaniu Sambora II w 1269 roku, władze w Tczewie przejął ostatni władca Pomorza Gdańskiego z dynastii pomorskiej Mściwój II. Sprowadził on w 1289 r. do Tczewa dominikanów, którzy zbudowali w mieście swój kościół i zespół klasztorny. Utworzył także palację ( województwo) tczewskie z siedzibą w zamku tczewskim. Po śmierci Mściwoja II księciem pomorskim został Władysław Łokietek, który w 1299 roku nadał miastu łaźnię i związane z nią dochody oraz włączył do wspólnego użytkowania tereny pod miastem.