Gniew – groby żołnierzy WP 1920-1921

[Krzyszwars]

Informacje z wątku „Ku pamięci … inicjatywa Henryka Holwega” viewtopic.php?p=18514#p18514 skłoniły mnie do założenia tematu o grobach żołnierzy Wojska Polskiego pochowanych w Gniewie.
Dowiedziałem się o "jakiś grobach z 1920 r." znajdujących się w Gniewie i – miesiąc temu – przejeżdżając przez to miasto wpadłem na miejscowy cmentarz. Pogoda była fatalna – lało jak diabli Czasami była krótka przerwa, deszcz przechodził w lekką mżawkę i wtedy właśnie dotarłem na cmentarz przy ul. Gdańskiej. Cmentarz jest mały, ale mimo wszystko nie od razu znalazłem te groby. Znajdują się pod betonowym parkanem, z prawej strony (licząc od wejścia na cmentarz).

Nagrobków jest tam osiem i od razu odniosłem wrażenie, że jest to pozostałość po jakiejś kwaterze, którą częściowo zajęły współczesne pochówki. Widać, że nagrobki i ramy betonowe były odnawiane. Groby rozłożone są w dwóch rzędach – w pierwszym trzy a w drugim cztery.

Tuż za drugim rzędem stoi nagrobek oficera, prawie dociśnięty do parkanu. Nie ma przy nim betonowej ramy.

Wszystkie tabliczki są numerowane. Jedna stela jest bez emaliowanej tabliczki, na trzech tabliczkach brak daty zgonu, na dwóch jest data 1921, a na jednej 1920.

Zastanawiałem się dlaczego grób, a raczej pomnik z grobu por. Aleksandra Franka - bohatera wojny polsko-bolszewickiej - jest tak dziwnie ustawiony i nie ma ramy ... O tym dowiedziałem się z tego zdjęcia …

… i z artykułów, które umieścił na forum Spaff (temat o H. Holwegu)

Temat jeszcze nie skończony ciąg dalszy nastąpi

[Krzyszwars]

Spisałem dane z numerowanych tabliczek umieszczonych na grobach żołnierzy. W nawiasach kwadratowych uzupełnienia z artykułów o p. Holwegu i z jego pomnika „piłsudczyków”:
Nr. 6 Bronisław CYTING, żołnierz WP, 19.09.1901 - 20.07.1921 [l. 19]
Nr. 7 Władysław REKOWSKI żołnierz WP, 19.09.1900 - 24.07.1921 [z Gniewa, l. 19]
Nr. 8 Piotr NIEWIAROWSKI, żołnierz WP, zm. [13.07.1920 z Gniewa, l. 19]
Nr. 9 Wincenty GAWLIKOWSKI, żołnierz WP, zm. [l. 20]
Nr. 11 Bolesław ZIEMSKI, żołnierz WP, 27.03.1900 - 20.08.1921 [l. 25]
Nr. 12 Leon URBAN, żołnierz WP, zm. [l. 19]
Nr. 13 Aleksander FRANK, porucznik WP, 10.02.1899 – 18.09.1920
Wszyscy (z wyjątkiem por. Franka) są wymienieni na tablicy, która znajdowała się na pomniku „piłsudczyków”. Na tablicy jest 12 nazwisk, więc do ww. sześciu dodaję kolejnych sześciu, którzy nie mają już grobów na cmentarzu
Marcin MARYNOWSKI, porucznik WP, l. 21
Jakub KUBISIAK, plutonowy WP, l. 21
Jan DOMINIKOWSKI, żołnierz WP, l. 19
Józef KRUPA, żołnierz WP, l. 19
Bronisław PAPKE, żołnierz WP, l. 20
? H….. – czytelna tylko pierwsza litera nazwiska.
Z napisu na dole niewiele można odczytać, bo na zdjęciu zakrywa ją śnieg …

Żo ……….8 ..ogił
Może - ? Żołnierze nieznani – 18 mogił ?
To by się nawet zgadzało, bo H. Holweg twierdził, że było 30 mogił, czyli 12 znanych (nie licząc jednak Franka) i 18 NN.
Numeracja grobów, to kolejna ciekawostka
W pierwszym rzędzie są w takiej kolejności (licząc od lewa) : 11 – 9 – 8
W drugim to: 6 – brak tabliczki – 7 – 12. Za nimi stela z tabliczką nr 13, tuż pod murem. Wygląda to tak, jakby wybrano tabliczki w najlepszym stanie i w zupełnie przypadkowej kolejności przymocowano je do grobów.
Żołnierzy zmarłych w 1920 i bez znanej daty zgonu zweryfikowałem porównując ich z opracowaniem „Lista strat Wojska Polskiego. Polegli i zmarli w wojnach 1918-1920”. Znalazłem tylko por. Aleksandra Franka. W książce – prawie 47.000 nazwisk – nie ma nikogo, kto by zmarł w Gniewie !
8606. Frank Aleksander, ppor. 65. p.p. – zm. r. 18.IX.1920, Sosnowiec
Wrzuciłem pytanie do Google – odległość Sosnowiec-Gniew. Wyszło 472 km ! Kawał drogi wieziono tę trumnę.

[Krzyszwars]

Podobno w Internecie nic nie ginie … Artykuł z 2008 - Zachować pamięć o ofiarach. Za rok uporządkują groby legionistów
https://www.tczewska.pl/artykul/5007,za ... egionistow
Jest tam jedna fotografia grobów rzekomych legionistów. Kiepsko wtedy wyglądały i było ich 7. Jest też zdjęcie pomnika, ale jego jakość nie pozwala na odczytanie tekstu z tablicy, ani z dwóch małych tabliczek
Wracam jednak do por. Aleksandra Franka. Wiemy już, że służył w 65 Starogardzkim Pułku Piechoty, więc trzeba podążyć tym tropem
Zarys historii wojennej 65-go starogardzkiego pułku piechoty (1929)
Opis boju pod Ołyką 10 lipca 1920 r.

Dorzucę do niego fragment z kolejnej książki, chyba wydanej nieco później – Dzieje 65 p.p. Starogardzkiego (Drukarnia Polska, T. z o.p., Starogard).

65 Starogardzki pułk piechoty powstał z połączenia 49 pułku strzelców Kresowych (dawny pułk strzelców Armii Hallera) z Pułkiem Strzelców Starogardzkich, ktory był organizowany w Poznańskiem. Wchodził w skład Dywizji Strzelców Pomorskich powstajacej z ochotników z Pomorza.

Jeżeli Frank był aspirantem oficerskim w Dywizji Strzelców Pomorskich, to musiał być weteranem I wojny światowej z armii niemieckiej. Spróbujmy zatem sprawdzić w Verlustlisten …
DVL Preußen 1373 z dnia 31.01.1919

Okazuje się, że Alexander/Aleksander FRANK, urodzony 10.2.(18)99 w Mewe, Marienwerder - czyli Gniew, Kwidzyn - służył w 11 kompanii Infanterie-Regiment 409 i został lekko ranny w październiku lub na początku listopada 1918 r. na froncie francuskim.

[spaff]

Chyba nic z tego nie wyciśniesz poza informacją, że Jan Dominikowski był z Półwsi:

Nowiny Gniewskie Nr 7/8 (194/195) lipiec/sierpień 2011



Źródło:
https://www.yumpu.com/xx/document/read/ ... mina-gniew

[Krzyszwars]

Kolejne znalezisko. Tym razem nie w bibliotekach cyfrowych, a w internetowych zasobach CAW (Centralne Archiwum Wojskowe).

Wniosek na odznaczenie orderem VIRTUTI MILITARI V kl.
1. Stopień – porucznik
2. Nazwisko i imię - śp. Frank Aleksander
4. Data wstąpienia do W.P. – 27.IX.1919
5. Szczegółowy opis czynów/świadectwa świadków w załączeniu.
1. (Dnia 21.VI.1920) śp. por. Frank Aleksander (wówczas jako ppor.) brał udział w bitwie stoczonej przez 65 p.p. pod wsią Kijanki jako dca 12. Komp.
Z zimną krwia prowadził pod silnym ogniem ckm i artyl. bolszew. swoją komp. do szturmu, wypierając bolszewików ze wsi. Później gdzie bolszewicy kilkanaście razy próbowali w szyku konnym i pieszym wyprzeć nasze oddziały z zajętych pozycji śp. ppor Frank Aleksander w najsilniejszym ogniu wytrwał na pozycji.
Pozostawiony jako osłona baonu z przydzielonym plutonem (2 c.k.m) c.k.m. powstrzymywał napór bolszewików aż do zapadnięcia zmroku.
2. Dnia 10.VII.1920 posuwała się kolumna 6 Dyw. Piech. w odwrocie z Derewlan przez Ołykę na Łuck.
Jako straż tylną kolumny wyznaczono ppor. Franka Aleksandra z 12. Komp.
Nplska kawal. ścigała bez przerwy oddziały napastując je ogniem c.k.m. i artyl. z tyłu i z boku (od południa).
Pod samem miasteczkiem Ołyką bolszewicy zwiększyli siłę swego napadu. Rozpoczęli ogień z c.k.m. i artyl. z boku w odległości b. bliskiej, a równocześnie wzięli pod ogień miasteczko leżące w kotlinie, do którego właśnie poczęła wchodzić straż przednia – zatrzymana silnym ogniem.
Droga marszu została zamknięta przez kaw. z km na taczankach. Tu powstała walka o przejście przez miasteczko.
Kolumna i tabory poczęły się mieszać.
W tym momencie ppor. Frank Aleksander dał wzór poświecenia. Ze swą słabą komp. stopniał pod ogniem artyl. i km. bolszewików, ale nie cofnął się osłaniając tyły kolumny. Wreszcie osobiście poprowadził przeciwnatarcie na npla chcąc powstrzymać go od natarcia.
W czasie tego posuwania się został ciężko ranny odłamkiem granatu, lecz jego komp. wygrała na czasie. Wyniesiony z pola bitwy zmarł w szpitalu skutkiem odniesionej rany.
6. Czy ranny lub zabity przy okazji ad rubryki 5. - Ciężko ranny odłamkiem granatu zmarł skutkiem odniesionej rany w szpitalu w Sosnowcu 1920.
8. Wniosek na stopień orderu – Virtuti Militari V kl.

Wniosek został wystawiony przez dowódcę 65 starogardzkiego pułku piechoty 12.01.1927 r. Podpisał go także ówczesny dowódca 6 D.P. płk Olszyna-Wilczyński. Razem z kilkunastoma innymi wnioskami (ws. VM dla żołnierzy 6 DP - m.in. plut. Karol Dzbik poległy pod Ołyką 10.07.1920) został wysłany do Kapituły Orderu VM. Niestety żaden z tych żołnierzy nie znajduje się na liście kawalerów VM. Wniosków prawdopodobnie nawet nie rozpatrywano ! Virtuti Militari i Krzyż Walecznych zaczęto nadawać w 1920 i zakończono przyznawać w 1923 r. Później wszystkie nadsyłane wnioski - nawet te wystawione wcześniej, które się „zagubiły” a następnie cudownie odnalazły po 1923 - nie były już brane pod uwagę …
Dowódcy i koledzy byli tak zajęci sobą, że zapomnieli o poległych towarzyszach broni. A kiedy sobie przypomnieli, to było już za późno … Bohaterowie boju pod Ołyką – por. Aleksander Frank i plut. Karol Dzbik – nie znajdują się na listach kawalerów VM i KW, opublikowanych w historii 65 starogardzkiego pułku piechoty po 1929 r.

[Krzyszwars]

Sprawdziłem kilka nazwisk w Genetece na portalu genealodzy.pl. Dwóch żołnierzy, którzy mieli jakoby pochodzić z Gniewu - Piotr Niewiarowski - nie występuje, jest jakiś Władysław Rekowski, ale ur. w Stężycy (akt ur. 163/1901). Jan Dominikowski (akt ur. 1/1901) z parafii Pieniążkowo, a ta miejscowość leży obok Półwsi. Niewątpliwym gniewianinem był Aleksander (Alexander) Frank – Gniew, akt urodzenia 3/1899. Są to tylko dane z sumariuszy. Niestety metryk zgonów, ani list wystawionych aktów z Gniewu z lat 1920-1921 jeszcze nie opublikowano w Internecie.

Kolejny ślad w Internecie – Bitwa pod Ołyką
https://pl.wikipedia.org/wiki/Bitwa_pod_O%C5%82yk%C4%85
Napisano tam: ”Zginął między innymi dowódca 12 kompanii ppor. Aleksander Frank i plutonowy Karol Dźbik. Ranny został por. Jan Zwierzyński”.
Oczywiście to błąd, bo gniewianin Aleksander Frank został ciężko ranny 10.07.1920. Umarł dwa miesiące później.

Widziałem wiele cmentarzy, kwater i mogił zbiorowych z 1920 r. Kwatera w Gniewie jest o tyle dziwna, że trochę za dużo było tu bezimiennych grobów. Aż 18 NN na 30 grobów ! Tak, a nawet gorzej, jest na Mazowszu, gdzie poległych zbierano z pola walki i pośpiesznie grzebano. Gniew leżał na zapleczu frontu, gdzie nie toczyły się żadne walki, a żołnierze umierali w szpitalu. Oczywiście, jeżeli przywieziono rannych z frontu, np. z okolic Brodnicy, to mógł się zdarzyć przypadek, że żołnierz był nieprzytomny, bez dokumentów i jeszcze nikt go nie znał. Ale nie aż tylu. Przypuszczam, że wszyscy lub prawie wszyscy byli znani z imienia i nazwiska, a bałagan powstał dopiero później na cmentarzu. Nie rejestrowano, gdzie kto został pochowany, z czasem napisy na prowizorycznych krzyżach uległy zatarciu i groby stały się bezimienne. Tam, gdzie nie było pewności co do tożsamości zmarłego, na nowych nagrobkach dano tabliczki „Żołnierz Nieznany” lub „N.N.” To oczywiście tylko moje przypuszczenie.
Ciekawe, co stało się z materiałami zebranymi przez p. Holwega. Miejmy nadzieję, że po jego śmierci nie trafiły na śmietnik …
Znalazłem Kartę Cmentarza wystawioną w 1986 r. (Gniew, ul. Gdańska 6). Osoba, która ją sporządziła, nie „zauważyła” tam grobów polskich żołnierzy, ani żadnych innych mogił godnych uwagi. Nie ma ich także na żadnym z dołączonych zdjęć.
https://zabytek.pl/pl/obiekty/cmentarz- ... N.114909/1
Wiele lat później wystawiono KARTĘ EWIDENCYJNĄ – NR 55 obiektu cmentarnictwa wojennego.
Mogiły indywidualne żołnierzy Wojska Polskiego ( położone na cmentarzu parafialnym w Gniewie, przy ul. Gdańskiej). I tu ciekawostka – Liczba pochowanych – ogółem 10, zidentyfikowanych 10.
https://zabytek.pl/pl/obiekty/mogily-in ... K.609095/1
Dokument jest bez daty, pieczątki i podpisu …

[Krzyszwars]

Kolejne „wykopki” z Internetu - Gniew. Parafia odnowiła mogiły legionistów [ZDJĘCIA]
Notatka z 10.11.2019 autorstwa p. Krystyny Paszkowskiej.
https://gniew.naszemiasto.pl/gniew-para ... c1-7420346
Są tu przynajmniej jakieś konkrety. Okazuje się, że w 2019 r. to parafia odnowiła groby żołnierzy. Ciekawe dlaczego musiała to zrobić parafia, a nie Urząd Wojewódzki – przecież to jego zadanie ?
Interesujące rzeczy można zobaczyć na 10 fotografiach. Już po remoncie (2019) brak dwóch tabliczek, a teraz tylko jednej (2025). Dwa zdjęcia przedstawiają stan przed remontem. Na jednym z nich dobrze zachowana tabliczka z napisem:
Ś.P. JAKÓB KUBASIAK / PLUTONOWY W.P. / NR. 5.
Tej tabliczki Nr. 5 nie ma obecnie na cmentarzu. Z tego wszystkiego można także wywnioskować, że pomnik zbudowany przez p. Holwega został częściowo lub całkowicie rozebrany w 2019 r., a nagrobek por. Franka wrócił wtedy na cmentarz.

[Krzyszwars]

Znalazłem trochę informacji o gniewianinie ppor. Aleksandrze Franku. Tak napisał w swoim życiorysie (ortografia oryginalna):

Życiorys Podporucznika Aleksandra Franka z 1 komp. Starogardzkiego pułku.
Urodziłem się 11. Lutego 1899 r. jako jedyny syn rólnika Józefa Franka i matki Anny z domu Szillerównej, w Gniewie, powiat Kwidzyński. Ochrzczony jestem w katolickim kościele także w Gniewie.
Początki nauki pobierałem w szkole elementarnej w mieście rodzinnem, później oddał mnie ojciec do realnej szkoły w Gniewie. Ukończyłem wszystkie klasy realnej szkoły i otrzymałem upoważnienie do jednorocznej służby.
Dnia 23 czerwca 1917 r. zaciągnęli mnie do wojska niemieckiego, w którym służyłem do 29 grudnia 1918 r. Od tego czasu byłem w domu.
26 września 19 r. zaś wstąpiłem jako ochotnik w szeregi polskiego wojska i mam zamiar stale przy wojsku pozostać. Dnia 26.10.19 r. mianowano mnie kapralem.
27.10.19 r. zaś nastąpiła nominacja na podporucznika przez Naczelnika Państwa p. Komendanta Józefa Piłsudzkiego.
(-) ppor. Aleksander Frank

17.10.1919 r. Aleksander Frank zdał egzamin na oficera rezerwy.
Wybrane informacje z Kart Ewidencyjnych (wypełnione częściowo przez A. Franka)
Imię i nazwisko – Aleksander Frank; Stopień wojskowy – podporucznik; Religia – Rzym.-kat.
Data urodzenia (miejsce, kraj) – 10.2.1899, Gniew, powiat Kwidzyński, Pomorze
Studia wojskowe – Kurs dla jednorocznych przy Tor. pułku w Mątwach; Studia cywilne – 6 klas real. gim.
Znajomość obcych języków w piśmie i mowie – niem, polsk.
Wojskowa służba przed 1 listopadem 1918 r.
Armia – niemiecka; Rodzaj broni – piechota; Data wstąpienia do wojska – 23.6.1917
Chronologiczny przebieg służby:
W niem armii na froncie wschodnim: od 23.6.17 r. przy I baonie Strzelców Chełminskich (Hammerstein) do 18.10.17 r.; 31.10.17 r. przy 412 pułku 8 armji w Rosji; 15.11.17 r. do 251 pułku; 19.11.17 r. zostałem przydzielony do 409 pułku przy nowo formującej się dywizji 203 w Rydze.
b) Na froncie zachodnim: od 1.1.18 r. przy 409 pułku 11 Komp.; Ranny zostałem 8.10.18 r. Leżałem w szpitalu w Passau w Bawarji. Zwolniony 20.10.18 r. do zapasowego baonu pułku 84; 27.12.18 r. zwolniony z wojska.
Mianowania – 6.10.18 r. mianowany str. szerg.; Odznaczenia – Żelazny krzyż II klasy
Służba po 1 listopada 1918 r. w Wojsku Polskiem
Data wstąpienia – 27.9.19 r.; W jakim stopniu – szerg.; W jakiej broni – piechota
Przebieg służby – Wstąpiłem 27.9.19 r. do 11 Komp. Tor. pułku Strzelców ;17.10.19 r. przydzielony do 1 Komp. Starog. Pułku Strzelców.; 26.10.19 r. mianow. Kapralem.; 27.10.19 r. mianow. Podporucznikiem.
(dalej wypełniono przez Kadra Baonu Zapasowego 65 p.p.)
27.X.1919 – 26.III.1920 Dca 1 Komp. Starog. Pułku Piech. (65 p.p.);
26.III.1920-6.VI.1920 Dca 12 Komp. 65. Pułku Piech.;
6.VI.1920-10.VII.1920 Front bolszewicki – Ukraina jako dca 12 Komp.
10.VII.1920 ranny ciężko w kręgosłup pod Ołyką
10.VII-1.IX.1920 w szpitalu Białostockim; 13.IX.1920 (powinno być 18.IX.1920) Zmarł w szpitalu skutkiem rany odniesionej w polu.
Ostatni wpis 18.IX.1920
Za waleczność okazaną w polu podano ś. p. ppor. Franka Aleksandra do Krzyża Waleczności po raz I-szy i 2-gi.
Orzeczenie dowódcy baonu – Dca Komp. dobry, czuje zamiłowanie do pracy, zachowuje się wzorowo.; Orzeczenie dowódcy pułku – Oficer dobry, energiczny, wywiązujący się ze swych zadań bez zarzutu. Zachowuje się b. dobrze.

METRYKA ŚMIERCI I POGRZEBU wystawiona przez Szpital Wojenny "Włodzimierz Wołyński". Pierwszy pogrzeb 20.09.1920 w Sosnowcu na cmentarzu „na Saturnie”; Podany adres ojca: Józef Frank, Gniew, Malborskie Przedmieście No 3, Pomorze.
Matka Anna Frank jeszcze żyła w 1936 r.
Niestety ten dzielny oficer nie został odznaczony ani Virtuti Militari, ani Krzyżem Walecznych. Powodów nigdy nie poznamy. Może po prostu wnioski gdzieś zgubiono, a pułk nie dopilnował ich rozpatrzenia. Wnioski o Krzyż Walecznych, które zostały odrzucone lub nie były rozpatrywane (za późno złożone) zostały zniszczone w latach 1950-1970 Jakiś politruk z ludowego WP uznał, że są to dokumenty bezwartościowe i zostały wybrakowane przez ówczesnych „archiwistów” wojskowych. Tym sposobem historia wielu tysięcy żołnierzy z lat 1914-1920 poszła z dymem ...

[mzk]

To trochę nie tak. To absolutna nieprawda, że dokumenty odznaczeniowe żołnierzy z tego okresu zostały wybrakowane, bo sam je oglądałem (nawet te gdy sam wniosek odrzucano). Fakt, że w żadnym razie nie jest kompletna. Na to się jednak złożyło wiele czynników. I tutaj nie ma mowy o "politrukach", a jestem jedną z ostatnich osób, która by za coś system komunistyczny i stworzony przez niego ramy funkcjonowania broniła. To po prostu jest zwykła procedura archiwalna - magazyny archiwalne mają ograniczoną powierzchnię i co jakiś czas akta (ze względu na kategorię) się brakuje. Oczywiście to będzie bolało historyków. Proszę poszukać we wspomnieniach historyków z lat 20-30 poprzedniego wieku, jak zżymają się na brakowanie akt wytworzonych w drugim półwieczu XIX w.
Tutaj dotykamy innej kwestii (a raczej innych kwestii). Czy one w ogóle trafiły do zasobu archiwalnego. Ogólnie wszystkie dokumenty wynikające z procedury nadawania odznaczeń wojskowych powinny być przechowywany w CAW. Tylko....w dobie wojny lat 1919-1921 Naczelny Wódz, do którego prerogatyw należało przyznawanie tego odznaczenia, zcedował je na dowódców niższego szczebla. Teraz pytanie, czy przekazywano te wnioski, które nie zostały zatwierdzone. Na to nie jestem w stanie odpowiedzieć.
Poza tym jako badacz - ale także osoba, która często rozmawia z opiekującymi się naszym zasobem archiwalnym dotyczącym wojska II RP - wiem, że akt osobowych żołnierzy/podoficerów/oficerów nie brakowano po 1944/1945 r. (przynajmniej nie miało to masowego charakteru). One po prostu nie przetrwały zawieruchy wojennej (na ile zostały zniszczone, rozkradzione itp.). Piszę teraz książkę o pewnym polskim oficerze, który po wojnie nie wrócił do Polski i w CAW o osobie, która przed wrześniem 1939 r. była odznaczonym kapitanem marynarki, zastępcą dowódcy okrętu jest tylko zeszyt ewidencyjny oraz akta odznaczeniowe (odznaczenie cywilne). I na ile dało się to sprawdzić, to stan z 1945 r. (nie było "po drodze" brakowania akt tego oficera). Nie ewakuowano ich też w 1939 r. przez Rumunię.
Konkludując, problem jest szerszy. Komuniści zrobili wszystko (i wiele więcej) o co są oskarżani, ale wszystko wskazuje, że nie tym razem.

[Krzyszwars]

To trochę nie tak. To absolutna nieprawda, że dokumenty odznaczeniowe żołnierzy z tego okresu zostały wybrakowane, bo sam je oglądałem (nawet te gdy sam wniosek odrzucano). Fakt, że w żadnym razie nie jest kompletna.

Bardzo dziękuję za Pańskie uwagi. Zgadzam się, że dokumenty odznaczeniowe VM i KN nie były brakowane. Miałem okazję oglądać je w CAW. Grzebałem w aktach członków mojej rodziny. Potrzebowałem także dokumentów do kilku wniosków o wpis do Ewidencji grobów weteranów walko o Wolność i Niepodległość Polski (baza IPN), bo te które miała rodzina poszły z dymem w czasie Powstania Warszawskiego. Jeżeli chodzi o Virtuti Militari, to w aktach Kapituły są niezatwierdzone wnioski. Widziałem takie z adnotacjami, że zostały złożone po terminie. Teraz nawet są dostępne w Internecie.
Przykład – wniosek o odznaczenie ppor. Aleksandra Franka złożony dopiero w 1927 !
https://wbh.wp.mil.pl/c/scans/VM/I.482.97-9766.pdf
Tak samo jest z dokumentami odznaczeniowymi KN i MN. Brat dziadka dostał się do niewoli włoskiej na przełomie października/listopada 1918. W obozie w Santa Maria Capua Vetere w połowie listopada zgłosił się do oddziałów polskich i wysłano go do Francji do Armii Hallera. Widziałem jego wniosek o KN. Jest na nim duży czerwony stempel ODRZUCONO z powodu braku pracy niepodległościowej. Moim zdaniem decyzja jak najbardziej prawidłowa. Wojna już się skończyła, Austro-Węgry szlag trafił, niczym już nie ryzykował. Kategorie ODRZUCONO i KN trzeba nawet wpisywać na rewersach.
Nie trafiłem na żaden taki dokument w przypadku Krzyża Walecznych. Są tylko wnioski zatwierdzone. Wersja o zniszczeniu (wybrakowaniu) wniosków odrzuconych i nie rozpatrzonych krąży w Internecie od lat. Oczywiście może to być plotka. Wydaje mi się, że Grzegorz Krogulec w swojej książce „Krzyż Walecznych” z 1998 też wspomniał w kilku zdaniach o zniszczeniu tych wniosków i niestety także spisów odznaczonych. Jak będę w bibliotece, to sprawdzę, bo tej książki nie posiadam.