Forum Dawnego Tczewa

Zarówno Królewski Zakład Budowy Maszyn, jak i kontynuująca jego działalność fabryka maszyn rolniczych Willego Muscaty, produkowały maszyny parowe wykorzystywane w przemyśle i rolnictwie. Na ślady tej działalności można natknąć się podczas przeszukiwania archiwaliów. Spróbujmy odnależć zachowane wzmianki o urządzeniach, które w swoim czasie napędzały (dosłownie) ówczesną gospodarkę.
Poniżej świadectwo z odległego Królestwa Hanoweru, gdzie w roku 1860, spośród 438 istniejących tam maszyn parowych, 2 pochodziły z Tczewa. Wykorzystywał je Zarząd Budowlany królewskiego portu Geestemünde (obecnie dzielnica Bremerhaven). Maszyny o mocy 20 KM każda, posiadające opalane koksem kotły płaszczowe, wykorzystywane były do napędu kafarów. Zwraca uwagę nazwa producenta - ani "Anstalt" ani "Fabrik" tylko Königliche Preuß(ische) Werkstätten zu Dirschau.

Na jednym z Ramzesowych zdjęć z eBaya widać sporą archeo lokomobilę o mocy CHYBA nieco większej od tych BODAJ dwudziestu koni w przypadku urządzeń używanych przez W. Muscate przy oraniu tczewskiej parkowej doliny :
(Kwiecień 1940).

Kolejna wzmianka o maszynach parowych z Tczewa. Tym razem dotyczy specjalistycznej lokomobili przeznaczonej do orki systemem Fowlera. Metoda ta polegała na przeciąganiu przechylnego dwukierunkowego pługa wieloskibowego za pośrednictwem liny między dwiemia samobieżnymi lokomobilami zaopatrzonymi w bębny linowe. Po przejściu pługa tam i z powrotem przez szerokość pola, lokomobile przemieszczały się w poprzek kierunku orki i pług wykonywał kolejne przejścia.
Gazeta Toruńska z 13 października 1880 roku odnotowała następujący wypadek: Jako że największe tego typu lokomobile osiągały ciężar przeszło 20 ton, opisywana lokomobila o wadze ok. 7 ton zaliczała się do bardziej rozpowszechnionych maszyn średniej wielkości.
Zagadką pozostaje na jakiej to przeprawie przez Motławę w okolicach Tczewa utopiono pechową maszynę.

Lokomobile do orki systemem Fowlera, należy domniemywać, że lokalnej produkcji, zostały wykorzystane przez Willego Muscate przy przygotowaniu terenu pod park miejski, o czym napisal Edmund Raduński w Zarysie dziejów miasta Tczewa:

be-good pisze:Na jednym z Ramzesowych zdjęć z eBaya widać sporą archeo lokomobilę o mocy CHYBA nieco większej od tych BODAJ dwudziestu koni w przypadku urządzeń używanych przez W. Muscate przy oraniu tczewskiej parkowej doliny :

Maszyna ta jak najbardziej pasuje do orki, o której pisze Raduński; przy swoich gabarytach lokomobila ta musiała mieć jakieś 200 KM !

mirza3 pisze: Maszyna ta jak najbardziej pasuje do orki, o której pisze Raduński; przy swoich gabarytach lokomobila ta musiała mieć jakieś 200 KM !

Zastanawia mnie czy po ponad 40 latach nie był to już inny model

mirza3 pisze:Zagadką pozostaje na jakiej to przeprawie przez Motławę w okolicach Tczewa utopiono pechową maszynę.

Baaa zagadką pozostaje gdzie w okolicach Tczewa Motława jest na tyle szeroka, by pływały po niej łodzie i promy! Od Rokitek do Koźlin, wtedy i dziś, to przecież tak naprawdę jedynie nieco większy rów, maksymalnie mający jakieś 2-3 metry szerokości.

Albo autor pomylił rzeki i chodziło mu o Wisłę, albo akcja działa się w rejonie Jezior Lubiszewskich (to jedyny, odpowiednio wielki na taka operacje akwen, który można połączyć z Moławą).

Wydaje mi się że lokomobila na tym zdjęciu z odbudowy nie jest tą samą, którą widzimy na zdjęciu z wartownikiem...
Trudno jest powiedzieć ze 100% pewnością, jest ona ustawiona pod kątem utrudniającym porównania, ciężko też z powodu perspektywy oszacować jej wielkość.

Sugestia Mirzy3, że na fotografiach z odbudowy mostów pokazano jedną i tą samą lokomobilę, okazała się słuszna - pokażę tu znalezione w sieci kilka ujęć takiego cudu zachowanego w Niemczech.

Enigmatycznie ten pług parowy opisany jest jako Lok.744... :






Patrz: http://www.weiltalbahn.de/Dampfpflugen/ ... lugen.html

Według opisu z Wikipedii jej moc dochodziła do 250 koni mechanicznych.

Ale widać ją przede wszystkim tu :





http://de.wikipedia.org/wiki/A._Heucke

Według mnie to taka sama maszyna, co na lisewskiej łące; miała wtedy prawdopodobnie kilkanaście lat - na video widzimy egzemplarz z... 1928 roku

Fajne żelastwo, nie?


A tu poglądowo: taką metodą w dwie maszyny orano parkową dolinę w Tczewie:

be-good pisze:pokażę tu znalezione w sieci kilka ujęć takiego cudu zachowanego w Niemczech.

Oglądając wypatrzoną prze be-good'a (na znalezionych przez Ramzesa zdjęciach) lokomobilę, trudno nie nabrać się przekonania, że pochodzi ona z Tczewa, mimo dużego podobieństwa do zachowanej "krewniaczki" Lok. 744 z Gatersleben.
Pługi parowe produkowane były ówcześnie dość powszechnie, żeby wspomnieć tylko niejakiego H. Cegielskiego z Poznania, czy też, nieco bliżej Tczewa, przez Ventzki'ego z Grudziądza i oczywiście w samym Tczewie przez Willego Muscate. Nie jest więc chyba zbyt ryzykowną hipoteza, że maszyna wykorzystywana podczas odbudowy mostów w 1939/40 nie została sprowadzona z daleka, lecz z miejscowej fabryki, w której je wytwarzano.
Fotografie z odbudowy mostów przedstawiają więc najprawdopodobniej unikalny wizerunek tczewskiej lokomobili. Fabryka Cegielskiego miała więcej szczęścia, gdyż zachowało sie nie tylko całkiem sporo zdjęć, ale także kompletne egzemplarze maszyn.

Świadectwo o wytwarzanych w dawnym Tczewie lokomobilach daje poniższa relacja niejakiego prof. Alberta (to nazwisko, Prusacy niechętnie wymieniali imiona) z Münchenhof, zamieszczona w roczniku Niemieckiego Towarzystwa Rolniczego z 1904 r., opisująca maszyny zaprezentowane na wystawie rolniczej, która miała miejsce rok wcześniej w Gdańsku:

... W sporej ilości i dobrym wykonaniu reprezentowane były też pługi parowe. Dawny mistrz Fowler pojawił się wraz z swoją znaną już konstrukcją. Oprócz niego pokazały się na placu fimy niemieckie Dehne-Halberstadt, Sack-Leipzig, Muscate-Dirschau, Heucke-Hausneindorf, Ventzki-Graudenz oraz inni ze swoim osprzętem do pługów parowych i z radościa należy odnotować, że również niemieckie firmy z sukcesem uczestniczą we współzawodnictwie z angielskimi i ze swoimi wyrobami w żadnym razie nie pozostają w tyle. ...

Uznaniem znawców przedmiotu cieszyły się też produkowane w dawnym Tczewie maszyny rolnicze napędzane parowymi lokomobilami, jak n.p. sieczkarnie mechaniczne, wspomniane w roku 1921, w kolejnym wydaniu dzieła dr. Theodora Wolfera "Podstawy i cele nowoczesnego rolnictwa". Wśród wytwórców tych maszyn wymienione są dwie tczewskie firmy: Kriesel i Muscate:

... W położonych w pobliżu dużych miast gospodarstwach, które zakupują sieczkarnie, urządzenia o napędzie parowym stanowią znaczne ułatwienie pracy, lecz także we wszystkich innych gospodarstwach oszczędność na nakładzie pracy jest znaczna, kiedy sieczka z okresu zbiorów, pocięta na zapas, może być przechowywana w suchych warunkach, w stodołach na podkładzie ze słomy. Maszyny wyposażone w 6 noży tnących oraz urządzenie do przedmuchiwania wymagają wprawdzie więcej mocy, tak, że do ich zasilania zastosowane muszą być lokomobile o 16 KM lub odpowiednio większe silniki o 35 KM, oszczędzają jednak sznur wiązałkowy oraz pracę konieczną do transportu słomu przy młocce, są tańsze niż prasy, a przy tym oszczędność miejsca przy pocięciu słomy nie jest mniejsza niż przy jej prasowaniu. Maszyny te wytwarzają 26 cetnarów sieczki na godzinę i radzą sobie z ilością słomy dostarczaną przez średniej wielkości młockarnię. Utrata masy odpowiada w całości ilości oddzielonego kurzu. Dostępne jest też wyposażenie do cięcia poprzecznie układających się źdźbeł. Magnetyczne urządzenia sortujące, takie jak stosowane w młynach, zostały zastosowane również w sieczkarniach ręcznych, tak jak i możliwość wstecznego ruchu podajnika po naciśnięciu dźwigni. ...

Innymi produkowanymi w Tczewie maszynami rolniczymi wykorzystującymi napęd parowy były młocarnie bębnowe (tzw. młocarnie Garretta).
Jak wynika z zestawień opublikowanych raportów stacji badawczej maszyn rolniczych przy instytucie rolnym uniwersytetu w Halle, firma A. P. Muscate już w 1883 uzyskała opinię dotyczacą swojego nowego wyrobu - młockarni typu Garretta o napędzie parowym: Choć odbiega to od tematu, to warto zwrócić uwagę, że w roku 1887 opinię weryfikującą (dla swojej bańki na mleko) uzyskała znana skądinąd firma Kelch Erben (Kolch to oczywisty błąd w oryginale).

Wracając do tczewskich młockarni o napędzie parowym, to trafiały one daleko, także na wschód, o czym przekonujemy się z zamieszczonego w biuletynie "Demobil" ogłoszeniu o sprzedaży "konkursowej" młockarni wyprodukowanej przez niejakiego "Binerta", znajdującej się w "majątku Opole pow. Drohiczyńskiego", posiadającej ciągle jeszcze "40% użyteczności":

Znowu troszkę popsuję Mirzie3 jego bardzo solidnie dokumentowany wątek i pokażę rodzaj maszyny parowej widziany w wielu egzemplarzach przy odbudowie mostów w 1939 roku; widoczne są one na tczewskim przyczółku, na platformach i barkach na Wiśle oraz po lisewskiej stronie. Wykorzystywano je jako rodzaj młota parowego - Dampframme (dosł. taran parowy) do wbijania umacniających i uszczelniających elementów, takich jak widoczne na jednym ze zdjęć "larseny".

Tu takie urządzenie na ulicach Kolonii:



i na rzece w Kappeln w latach 20tych:



A tu parowe kafary w Tczewie w 1939 roku:
Gdzieś na Forum jest zdjęcie z leżącym (zniszczonym?) młotem parowym na pierwszym planie, WYDAJE MI SIĘ, że z okresu po wojnie, ale nie mogę go teraz znaleźć...

Edytowano: 7 lut 2012, o 21:29

Na filmie z budowy przez Niemców mostu w Opaleniu w 1944 roku widać podobne parowe kafary, tyle że kocioł obudowano "chlewikiem" z desek



Edytowano: 7 lut 2012, o 22:01

Nie wychodzi mi zalinkowanie filmu z Opalenia od żądanego fragmentu - proszę podziwiać od minuty 04:30.



Odkopałem wspomniane przeze mnie powyżej papowskie zdjęcie z naszego wątku Odbudowa Mostów w 1945:



Tu być może też widzimy resztki parowego urządzenia...