Forum Dawnego Tczewa

W zasięgu rowerowej wycieczki od miasta znajduje się wiele miejsc pochówku, które przechodzą do historii i z czasem staną się kępami krzaków (lub już nimi są)...

Na początek Waćmierek. Jest tam przy leśnej drodze odnowiony dwa lata temu przez pewną rodzinę krzyż upamiętniający samobójczą śmierć dwojga młodych kochanków, bodaj w latach dwudziestych. A nieco dalej ciągle rozpoznawalne mogiły związane z waćmierskim majątkiem (i średniowieczne grodzisko). Nieopodal leśniczówka Bukowiec z przylegającym cmentarzykiem (chyba już nie do rozpoznania)... Przy szosie Gorzędziej - Rybaki jest też stara nekropolia, być może protestancka(?), kościelny cmentarz we wsi należał zawsze do katolików.

Z majątku we Wielgłowach z folwarku do cmentarza prowadziła aleja wysadzana drzewami:


Obecnie po cmentarnym wzgórku jeżdżą sobie quady...
W Bałdowie też widoczne jest uznane miejsce pochówku, jeszcze w międzywojniu.
Odbijając na północ od szosy Malenin - Miłobądz, mniej więcej w jej połowie, dojedziemy do dawnej granicy z WMG. I tam też był cmentarz, choć mapy WIG już go nie pokazują...

Ostanio byłam w Sobowidzu, mojej rodzinnej miejscowości i przypomniałam sobie o starym zapomnianym cmentarzu niemieckim jeszcze z czasów przedwojennych. Nikt o niego nie dba a jedyna próba zadbania o groby i kapliczki przez jednego z proboszczy spotkała się z niechęcią mieszkańców. Tak więc cmentarz niszczeje a że mieści się w lesie zarasta. Pamiętam go w lepszym stanie niż na zdęciach poniżej. Wykonałam je w sepii "ku pamięci".

W przypadku Sobowidza ciekawe (i godne uznania) jest, że miejscowi nie potraktowali licznych murowanych grobowców rodzinnych i ich ogrodzeń jako źródła darmowych materiałów budowlanych (co w innych miejscach w okolicy było dość powszechne )...
Byłem tam kilka lat temu; mam nadzieję, że mało zmieniło się na gorsze i że cmentarz na górce do dziś wywiera wrażenie na odwiedzających go ludziach.

Byłem dziś zobaczyć, co zostało z cmentarza powiązanego z folwarkiem w Wielgłowach.
Tak jak na satelitarnym ujęciu - głównym czynnikiem kształtującym dziś tamtejszy teren są domorośli crossowcy i użytkownicy quadów
Piaszczysty teren porasta młody las, ale niezawodna metoda - szukaj górki i starych drzew - przyniosła rezultaty:
Zadziwiający jest mimo wszystko dość dobry stan tych jedynych dwóch pozostałych stel. W Aktach Nadzoru Budowlanego napisano, że na tczewskim cmentarzu ewangelickim był "Stargarderstraße 1 – Erbbegräbniss für Heine Narkau, Grobowiec rodziny Heine z Narków".
To popularne nazwisko w gospodarczych dziejach Tczewa; narkowscy i wielgłowscy Heine to jedna rodzina. Jeden z nich jest ujęty w niemieckiej Wikipedii:

http://de.wikipedia.org/wiki/Robert_Heine" onclick="window.open(this.href);return false;

(Dziedzic Czarlina, Narków, Wielgłów i dziesięciu innych dóbr w Prusach Zachodnich;
jego ojciec zajmował się nadzorem nad królewskimi owczarniami, sprowadzono wówczas na nasze ziemie bardzo popularne później owce - merynosy;
od 1875 członek izby wyższej pruskiego parlamentu.
Żonaty z Adele Uphagen ze znanej patrycjuszowskiej gdańskiej rodziny.

Mapy nie kłamią, pół kilometra na północny zachód od leśniczówki Bukowiec, kiedyś znanej też jako Sturmberg w środku lasu znajduje się miejsce pochówku.
Na pierwszy rzut oka widoczny jest tylko drewniany krzyż:
Potem dopiero zauważamy dwa kolejne piękne, gięte czarne krzyże, wszystkie umieszczone w szeregu:
Odległość od osiedli ludzkich jest bardzo duża, czy ktoś z forumowiczów ma pomysł, do kogo należały te mocno ponad-stuletnie mogiły? Do tamtejszych leśników?

Stare mapy pokazują w Małżewku i Małżewie dwa nieodległe od siebie cmentarze (opisane jako byłe) ludzi zmarłych na cholerę. Trudno mi ustalić, czy to ofiary epidemii z 1832, 1852, 1873, czy innego roku.
Z kosmosu widać te miejsca do dziś jako kępy drzew:

Z powierzchni Ziemi cmentarz ofiar epidemii cholery w Małżewie wygląda tak:
Po przejściu zasiewów dojdziemy do wzgórza porośniętego bardzo starymi lipami. Na ziemi mnóstwo głazów, kilka zagłębień i brak jakichkolwiek oznaczeń nekropolii, takich jak krzyże lub nagrobki.
W Małżewku ludzie uhonorowali ofiary epidemii przez postawienie krzyża (na oko niezbyt starego, prawdopodobnie na miejscu poprzednika?)
Głazy są mniej liczne i można znaleźć możliwe pozostałości nagrobkowych płyt, jednak bez widocznych śladów napisów.
Żeby z polnej drogi dostać się do miejsca pochówku ludzi zmarłych na cholerę trzeba przejść przez zagony ziemniaków...

Wieść gminna niesie...
Ten krzyż upamiętnia samobójczą śmierć pary kochanków w Waćmierku sprzed blisko stu lat. I jest wciąż utrzymywany przez miejscowych mieszkańców...

A cóż to za miłosna historyja?