Forum Dawnego Tczewa

Zgłosił się do nas historyk wojskowy, autor mającej się ukazać monografii 6 Pułku Ułanów Księstwa Warszawskiego, z prośbą o pomoc w rozszyfrowaniu dwóch lokalizacji: Bramy Wiatracznej i młyna (wiatraka). Takie nazwy znalazły się w tekście źródłowym - opisie sporządzonego przez dowódcę jednostki Dziewanowskiego, który jak pamiętamy zajął Tczew już 27 stycznia 1807 roku, ale przez zaniedbanie elementarnej ostrożności został zaskoczony przez Prusaków i wyparty z miasta. Brama Wiatraczna to nic innego jak Brama Młyńska, znajdująca się na wysokości obecnej ul. Wyszyńskiego 8 natomiast młyn (wiatrak) to najpewniej młyn starościński o którym pisał viewtopic.php?p=19202#p19202" onclick="window.open(this.href);return false;. Jedyny wiatrak w 1803 roku znajdował się w okolicach dzisiejszego rozwidlenia ul. Rokickiej z Jagielońską Natomiast według mapy z 1817 roku niedaleko młyna znajdował się wiatrak należący do Prohla, może więc o niego chodzi? Historyk przyjedzie na wizję lokalną 15 lutego, będzie okazja się spotkać i porozmawiać.

Ja bym odstawiał bramę/furtę za Klasztorem Dominikańskim - w rejonie ulicy Zamkowej.
Na starej panoramie Tczewa widzimy tam wiatrak, a na planie rozbudowy koszar wojskowych z 1850 roku widnieje tam nazwa "Mühlen Thor".


viewtopic.php?p=14580#p14580" onclick="window.open(this.href);return false;

Pytanie czy furtę można nazwać bramą? We wszystkich publikacjach Brama Młyńska, powstała po pożarze z 1577 roku, znajduje się przy dzisiejszej ulicy Wyszyńskiego. Za nią powstało Przedmieście Młyńskie zwane później Kolejowym lub Dworcowym.

Powiem szczerze, że na podstawie samych nazw to trudno cokolwiek stwierdzić. Generalnie młyn nad Kanałem Młyńskim nic wspólnego z wiatrakami nie miał. Po drugie, jak Zet słusznie zauważył mamy świadectwa, że Bramę Zamkową także nazywano Bramą Młyńską, równolegle do tej leżącej przy farze.

Myślę, że istotną pomocą będzie kontekst, w jakim pojawiają się owe opisy. Oraz zwrócenie uwagi kto i kiedy je napisał. Gdy byłby to relacje napisane w lutym 1807 roku, to nie można wykluczyć daleko idących pomyłek np. gdy jakiś słabiej znający niemiecki (i całkowicie nie znający realiów terenowych) oficer przetłumaczył Mueller Tor jako Bramę Wiatraczną. Gdy natomiast dokumenty powstały by później, to taka nazwa może wywołać głębsze zastanowienie.

Notabene polećcie, temuż historykowi kontakt z dr Nieuważnym, który analizował dokumenty z epoki i być może natkną się na tą nazwę. W jednej z przytoczonych przez niego relacji w "Wielkiej wojnie w małym mieście" pojawia się np. "Bram Gniewska".

Ps. w opisach bitwy pod Tczewem pojawiają się tylko trzy bramy: Wodna vel Wiślana vel Gniewska, Gdańska vel Wysoka vel Starogardzka i chyba nienazywana z imienia (przynajmniej jak przeglądam raporty z publikacji Andrzeja Nieuważnego oraz Janusza Staszewskiego) brama "od Żuław" czyli nasza Młyńska. Ale jak widać dowolność nazewnicza jest wielka

Edmund Raduński w artykule "Jak w r. 1807 wojska polskie zdobyły m. Tczew", zamieszczonym w nr. 4 i 5 dodatku regionalnego "Kociewie", tak pisze o udziale polskiej jazdy w walkach o miasto:

... Jazda, która podczas walk poprzednich obeszła miasto od północy, pilnowała z pewnej odległości Bramy Młyńskiej, aby uderzyć na cofającego się z miasta nieprzyjaciela. ...

... przed Bramą Młyńską stała kawaleria polska i piechota badeńska...

Na planie miasta i przedmieść autor zaznaczył (co niestety nie jest zbyt czytelne na zdigitalizowanej kopii) :

14) Wiatrak nad rowem młyńskim, w którym stał oddział kap. Gołaszewskiego w roku 1807.

Może więc to Bramę Młyńską polscy ułani zapamiętali jako "Wiatraczną".

Zdecydowanie jest to na razie "główny podejrzany", ale bez kontekstu tej nazwy trudno cokolwiek stwierdzić. Na dodatek żołnierze Dziewanowskiego walczyli w Tczewie dwa razy, zaś w bitwie 23 lutego zatoczyli pełne kółko wokół miasta i potencjalnie mogli wspominać o każdej z bram miejskich.

Bramę pod wiatrakiem wspomina w swoim opisie walk toczonych w Tczewie po pierwszym zajęciu miasta, Jan Weyssenhoff, ówcześnie adiutant gen. Dąbrowskiego:
( za KMR nr 2 1987)

... Ci, którym się udało prędzej wyskoczyć, biegli pojedynczo ku nieprzyjacielowi. Kapitan Gołaszewski stanął z cząstką strzelców przed bramą pod wiatrakiem, kapitan Suchorzewski, zebrawszy kilkunastu jeźdźców, ruszył także naprzód; reszta w największym nieładzie uchodziła w tył za miasto i formowała się, jak mogła.
...
Nieprzyjaciel z przeważnemi siłami wszedł do miasta. Gołaszewski, który z rozpaczą bronił bramy, poległ bohaterską śmiercią ze wszystkimi swoimi strzelcami na swoim stanowisku. Suchorzewski, który go wspierał, utracił połowę swojego oddziałku, zmuszony był do odwrotu, który poza miastem uskutecznił i połączył się z resztą. ...

mirza3 pisze: Na planie miasta i przedmieść autor zaznaczył (co niestety nie jest zbyt czytelne na zdigitalizowanej kopii) :

14) Wiatrak nad rowem młyńskim, w którym stał oddział kap. Gołaszewskiego w roku 1807.

Niestety nie mogę odnaleźć tego punktu na mapie Czy jest tożsamy z wiatrakiem z mapy 1817??

LukaszB pisze:Niestety nie mogę odnaleźć tego punktu na mapie Czy jest tożsamy z wiatrakiem z mapy 1817??

Na planie z artykułu Raduńskiego, powyżej kanału Młyńskiego i poniżej szańca Młyńskiego znajduje się ledwo widoczny krzyżyk, a na nim faktycznie nieczytelne znaki. Niewątpliwie bardziej precyzyjny plan umocnień z 1817 r. lokuje wiatrak bliżej kanału.
Warto się zastanowić, gdzie walczył kpt. Gołaszewski ze swoim oddziałem. Na przedpolu bramy Młyńskiej, czy też przed bramą, ale w mieście, skoro "Nieprzyjaciel z przeważnemi siłami wszedł do miasta".

Dzisiaj oprowadziłem historyka bo interesujących go lokalizacjach. Dzięki naszej pomocy w książce nie pojawi się zdjęcie naszego wiatraka, jako miejsca walki Wkrótce otrzymamy meldunki żołnierzy polskich z 1807 roku dotyczące Tczewa