Wielka Słońca

Awatar użytkownika

Autor Tematu
piozykow
Przybysz
Przybysz
Reakcje:
Posty: 37
Rejestracja: 21 paź 2021, o 09:39
Znajomość języków obcych: niemiecki, francuski, angielski
Podziękował;: 163 razy
Otrzymał podziękowań: 53 razy
Płeć:
Kontakt:

Wielka Słońca

#1

Post autor: piozykow »

W Wielkiej Słońcy do początków II wojny światowej zamieszkiwał w swoim dworku (nie istnieje) adwokat Edmund Marszałek wraz z rodziną.
Edmund Marszałek i jego siostra zostali zamordowani przez Niemców w Tczewie.
Synowie Stefan i Tadeusz zginęli w Powstaniu Warszawskim.
Załączniki
Edmund Marszałek z woźnicą Józefem Kłos przed dworkiem w Wielkiej Słońcy, 1938 rok.
Edmund Marszałek z woźnicą Józefem Kłos przed dworkiem w Wielkiej Słońcy, 1938 rok.
Dworek Marszałków w Wielkiej Słońcy ok 1939 roku.
Dworek Marszałków w Wielkiej Słońcy ok 1939 roku.
Za ten post autor piozykow otrzymał podziękowanie:
Wałasz (1 sie 2024, o 08:32)
Ocena: 12.5%

Wałasz
Budnik
Budnik
Reakcje:
Posty: 409
Rejestracja: 15 lis 2012, o 08:51
Podziękował;: 525 razy
Otrzymał podziękowań: 484 razy
Kontakt:

Re: Wielka Słońca

#2

Post autor: Wałasz »

W księgach gospodarstw rolnych województwa pomorskiego S. Mantheya z lat 1923 i 1929 są podani następujący właściciele ziemscy z Wielkiej Słońcy: Trzęsiak Jan - 132 ha, Kröhling Helmut - 109 ha, Kröhling Kurt - 70 ha, Ornass Jan - 68 ha, Winkel Leon - 59 ha. W centrum Wielkiej Słońcy na mapie z 1934 r. widać 4 podwórza gospodarstw - przypuszczam, że ziemie Kurta Kröhlinga nie miały zabudowań, gdyż w sąsiednich Rybakach i Małej Słońcy miał swoje główne majątki.

Czy wiadomo, do której z tych posiadłości należał ten dwór ze zdjęcie? Czy ten budynek cały czas istnieje albo przynajmniej wiadomo, gdzie się znajdował?
Awatar użytkownika

Autor Tematu
piozykow
Przybysz
Przybysz
Reakcje:
Posty: 37
Rejestracja: 21 paź 2021, o 09:39
Znajomość języków obcych: niemiecki, francuski, angielski
Podziękował;: 163 razy
Otrzymał podziękowań: 53 razy
Płeć:
Kontakt:

Re: Wielka Słońca

#3

Post autor: piozykow »

Nie istnieje, jak napisane w poście. Obecnie na miejscu dworu istnieje prywatne przedsiębiorstwo produkcji drewnianych palet. Na podworskim terenie zachowało się jeszcze trochę starodrzewia. W Wielkiej Slońcy zachowały się bodajże jeszcze dwa podobne do Marszałków małe dworki.
Za ten post autor piozykow otrzymał podziękowanie:
Wałasz (3 sie 2024, o 08:53)
Ocena: 12.5%
Awatar użytkownika

spaff
Obywatel
Obywatel
Reakcje:
Posty: 789
Rejestracja: 26 cze 2016, o 09:52
Podziękował;: 328 razy
Otrzymał podziękowań: 280 razy
Kontakt:

Re: Wielka Słońca

#4

Post autor: spaff »

Poniższe dotyczy miejscowości Mala Słońca, ale nie będę rozpoczynał nowego wątku.

Profile i opisy stanowisk geologicznych Kujaw i Pomorza (1936 rok), Ludwik Sawicki (1893–1972)

W. Mała Słońca, pow. Tczew. Odkrywka w wysokim brzegu na peryferii parku folwarcznego

Obrazek

Obrazek

Źródło:
https://fbc.pionier.net.pl/id/nnV4q8s
Załączniki
Pomorze.18.jpg
Pomorze.13.jpg
Za ten post autor spaff otrzymał podziękowanie:
Wałasz (30 sty 2025, o 10:03)
Ocena: 12.5%
Awatar użytkownika

spaff
Obywatel
Obywatel
Reakcje:
Posty: 789
Rejestracja: 26 cze 2016, o 09:52
Podziękował;: 328 razy
Otrzymał podziękowań: 280 razy
Kontakt:

Re: Wielka Słońca

#5

Post autor: spaff »

spaff pisze: ↑29 sty 2025, o 17:50 Poniższe dotyczy miejscowości Mala Słońca, ale nie będę rozpoczynał nowego wątku.
To jeszcze raz Mała Słońca:

Gazeta Toruńska 1910, R. 46 nr 98

Pierwszego jesiotra w tym roku ułowił we Wiśle dn. 25-go bm. rybak Jahn z Małej Słońcy. Ryba ta waży 160 funtów.

Obrazek

Według chata GPT: 160 funtów x 0,467711 kg/funt = 74,83376 kg - kawał "kabana".
Załączniki
Gazeta Toruńska 1910, R. 46 nr 98
Gazeta Toruńska 1910, R. 46 nr 98

Wałasz
Budnik
Budnik
Reakcje:
Posty: 409
Rejestracja: 15 lis 2012, o 08:51
Podziękował;: 525 razy
Otrzymał podziękowań: 484 razy
Kontakt:

Re: Wielka Słońca

#6

Post autor: Wałasz »

To ja dodam jeszcze tytułem ciekawostki, że obszary dworskie Mała Słońca i Rybaki wspólnie z gminą wiejską (ówczesnym odpowiednikiem sołectwa) Wielka Słońca wchodziły w skład wójtostwa Słońca z siedzibą w Wielkiej Słońcy: http://www.territorial.de/dawp/prstargd/schlanz.htm

Tam też mieścił się od 1874 r. Urząd Stanu Cywilnego na ten obręb. Jeśli ktoś poszukuje osób z tych terenów, to powinien szukać w tym zasobie (póki co zdigitalizowane do 1916 r.): https://metryki.genbaza.pl/genbaza,list,355679,1

W 1934 r. zlikwidowano wójtostwa (dawne pruskie Amtsbezirk) i utworzono duże gminy zbiorowe, a małe gminy przekształcono w gromady (w PRL ostatecznie zrobili z tego sołectwa). Ta koncepcja samorządu terytorialnego przetrwała do dziś, mimo rożnych modyfikacji po drodze. Cały obwód Wielka Słońca znalazł się w 1934 r. w gminie zbiorowej Subkowy. Nawet hitlerowcy tego nie zmienili (poza powrotem do terminu "Amtsbezirk" i do niemieckich nazw miejscowości): http://www.territorial.de/dawp/dirschau/subkau.htm
Za ten post autor Wałasz otrzymał podziękowanie:
spaff (2 paź 2025, o 15:10)
Ocena: 12.5%

mzk
Budnik
Budnik
Reakcje:
Posty: 417
Rejestracja: 21 lut 2011, o 15:14
Lokalizacja: Tczew
Podziękował;: 0
Otrzymał podziękowań: 124 razy
Kontakt:

Re: Wielka Słońca

#7

Post autor: mzk »

Wałasz pisze: ↑2 paź 2025, o 09:25 To ja dodam jeszcze tytułem ciekawostki, że obszary dworskie Mała Słońca i Rybaki wspólnie z gminą wiejską (ówczesnym odpowiednikiem sołectwa) Wielka Słońca wchodziły w skład wójtostwa Słońca z siedzibą w Wielkiej Słońcy: http://www.territorial.de/dawp/prstargd/schlanz.htm

Tam też mieścił się od 1874 r. Urząd Stanu Cywilnego na ten obręb. Jeśli ktoś poszukuje osób z tych terenów, to powinien szukać w tym zasobie (póki co zdigitalizowane do 1916 r.): https://metryki.genbaza.pl/genbaza,list,355679,1

W 1934 r. zlikwidowano wójtostwa (dawne pruskie Amtsbezirk) i utworzono duże gminy zbiorowe, a małe gminy przekształcono w gromady (w PRL ostatecznie zrobili z tego sołectwa). Ta koncepcja samorządu terytorialnego przetrwała do dziś, mimo rożnych modyfikacji po drodze. Cały obwód Wielka Słońca znalazł się w 1934 r. w gminie zbiorowej Subkowy. Nawet hitlerowcy tego nie zmienili (poza powrotem do terminu "Amtsbezirk" i do niemieckich nazw miejscowości): http://www.territorial.de/dawp/dirschau/subkau.htm
I tak i nie. W strukturze pomorskiej po 1920 r. mamy do czynienia z gminami jednostkowymi (na czele których stoją sołtysi) i obwody wójtowskie (z wójtem na czele), które skupiały kilka gmin jednostkowych. Potem faktycznie mamy w 1934 r. gminy zbiorowe i gromady. Komuniści zostawią ten podział, chociaż - w odróżnieniu od dokumentacji z lat 1934-1939 - nie będą operowali nazwą "zbiorowa". Podzielą je na miejskie i wiejskie. Gromady natomiast - w przypadku powiatu tczewskiego - pozostaną w niezmienionym kształcie. Musimy jednak pamiętać....że od 1950 r. nie ma już w Polsce samorządu terytorialnego. Mamy do czynienia z terenowymi organami jednolitej władzy. W 1954 r. (de facto 1955) mamy podział na nowe gromady, które zastępują gminy. Likwiduje się również stanowisko sołtysa. Teraz mamy do czynienia z przewodniczącym gromadzkiej rady narodowej. Tak jest do 1972 (de facto 1973 r.) kiedy powracają gminy, a znikają gromady. Pojawiają się znowu sołectwa, tym razem jako jednostki pomocnicze gmin....były potrzebne, bo zlikwidowali powiaty....
Za ten post autor mzk otrzymał podziękowania (total 2):
spaff (2 paź 2025, o 15:11) • Wałasz (3 paź 2025, o 09:13)
Ocena: 25%

Wałasz
Budnik
Budnik
Reakcje:
Posty: 409
Rejestracja: 15 lis 2012, o 08:51
Podziękował;: 525 razy
Otrzymał podziękowań: 484 razy
Kontakt:

Re: Wielka Słońca

#8

Post autor: Wałasz »

Dzięki za doprecyzowanie. Post pisałem trochę na szybkiego, używając skrótów myślowych i nie ująłem wszystkich tych "niuansów" samorządowych, zwłaszcza z okresu PRL. Zgadza się - do ok. 1934 r. gminy były generalnie jednowioskowe i była to pozostałość przepisów z czasów zaboru pruskiego. W ogóle jest pewien zamęt, bo na czele "pruskiej" wsi stał kiedyś Schulze (sołtys), a - bodajże od 1874 r. - Gemeindevorsteher (naczelnik gminy). Trochę inaczej było w przypadku folwarków i obszarów dworskich, bo tam jego naczelnik (dzierżawca domeny lub właściciel dóbr) miał kompetencje zarządcze. Amtsbezirk (tłumaczony często jako "obwód urzędowy") - to obszarowo coś pośredniego między dzisiejszą gminą i sołectwem, ale naczelnik pod względem kompetencji byłby też czymś pośrednim miedzy współczesnym sołtysem a wójtem. W 1920 r. tytuł Gemeindevorsteher został przez polskie przepisy zastąpiony Sołtysem, a Amtsvorsteher - wójtem. Tyle że - inaczej niż dziś - sołtys stał na czele gminy (głównie jednowioskowej), a wójt kierował wójtostwem (dawnym Amtsbezirk). Taka ciekawowska, że w przypadku prowincji poznańskiej, zdarzało się używanie terminu "Woytbezirk" zamiast "Amtsbezirk": http://www.territorial.de/wart/dietfurt/amtsbez.htm To już bardziej przypomina nazwą wójtostwo.

W każdym razie to, co zrobiono w ramach reformy samorządowej lat 30., w dużej mierze nadało ton późniejszym zmianom, choć faktycznie przebiegały one dość burzliwie w okresie PRL. Co ważne - od 2 poł. lat 20. do 1 poł. lat 30. likwidacji uległo wiele obszarów dworskich. Choć gminy były jednowioskowe, zdarzało się, że stały się de facto czymś w rodzaju "kryptosołectw", gdyby spojrzeć na to z punktu widzenia obowiązujących dziś przepisów. Przykładowo - właśnie piszę artykuł o dzielnicy Osowa w Gdańsku, która w większej części składa się z obszarów dwóch miejscowości - dawnej wsi Osowa (Espenkrug) i obszaru dworskiego Wysoka (Wittstock). Obszar dworski Wysoka uległ likwidacji przed 1930 r. w związku z parcelacją i miejscowość, mimo że była większa, włączono do sąsiedniej gminy Osowa. Dziś niektórzy nie wiedzą nawet, że mieszkają w Wysokiej - na wszystko mówi się Osowa. W przypadku Knybawy było dość podobnie - wcielono ją do gminy Bałdowo jeszcze przed reformą samorządową, jednak ciekawostką jest fakt, że - mimo likwidacji obszaru dworskiego - komisaryczny sołtys i wójt podpisywał się również jako przełożony obszaru dworskiego.

No to wyszedł nam taki "Off-topic" znów. ;)
Za ten post autor Wałasz otrzymał podziękowanie:
spaff (3 paź 2025, o 15:26)
Ocena: 12.5%

DamianU
Przybysz
Przybysz
Reakcje:
Posty: 21
Rejestracja: 29 paź 2026, o 18:50
Podziękował;: 6 razy
Otrzymał podziękowań: 20 razy
Płeć:
Kontakt:

Re: Wielka Słońca

#9

Post autor: DamianU »

Szukam dwóch rzeczy związanych z Wielką Słońcą – może ktoś z Was ma w swoich zbiorach albo wie, gdzie od ręki to namierzyć:
* Zdjęcia lotnicze z czasów powojennych (aż do końca PRL-u). Stare mapy już mam ogarnięte, próbowałem też przekopać się przez Geoportal, ale widzę, że to grubsza robota na dłuższe posiedzenie. Gdyby ktoś miał coś pod ręką i mógł wrzucić, byłbym bardzo wdzięczny.

* Stare spisy mieszkańców / wykazy z gminy. Moja rodzina mieszkała w Wielkiej Słońcy w czasie II wojny i przed nią – mieszkali w czworakach przy drodze. Próbuję ustalić, kiedy dokładnie tam trafili, bo wcześniejsze akty metrykalne krążą jeszcze po okolicznych wsiach. Większość wyprowadziła się w latach 60., ale moi pradziadkowie zostali tam prawie do końca życia. Szukam jakichkolwiek urzędowych papierów, spisów z tamtych lat – kto, gdzie i kiedy mieszkał, jaki był stan itp.
Składam właśnie opracowanie o historii mojej rodziny i każde takie archiwalne info albo zdjęcie z lotu ptaka mocno by mi pomogło domknąć temat.

Wałasz
Budnik
Budnik
Reakcje:
Posty: 409
Rejestracja: 15 lis 2012, o 08:51
Podziękował;: 525 razy
Otrzymał podziękowań: 484 razy
Kontakt:

Re: Wielka Słońca

#10

Post autor: Wałasz »

DamianU pisze: ↑14 lis 2026, o 20:52 Szukam dwóch rzeczy związanych z Wielką Słońcą – może ktoś z Was ma w swoich zbiorach albo wie, gdzie od ręki to namierzyć:
* Zdjęcia lotnicze z czasów powojennych (aż do końca PRL-u). Stare mapy już mam ogarnięte, próbowałem też przekopać się przez Geoportal, ale widzę, że to grubsza robota na dłuższe posiedzenie. Gdyby ktoś miał coś pod ręką i mógł wrzucić, byłbym bardzo wdzięczny.
Nie posiadam fotografii lotniczych w swoich zbiorach, ale na Geoportalu najstarsze będą pewnie z 2 poł. lat 60. lub pocz. lat 70. Ortofotomapa archiwalna sięgnie raczej tylko do 2005 r., natomiast zdjęcia lotnicze są płatne. W tym wątku są instrukcje: https://dawnytczew.pl/forum/viewtopic.php?t=5902
DamianU pisze: ↑14 lis 2026, o 20:52 * Stare spisy mieszkańców / wykazy z gminy. Moja rodzina mieszkała w Wielkiej Słońcy w czasie II wojny i przed nią – mieszkali w czworakach przy drodze. Próbuję ustalić, kiedy dokładnie tam trafili, bo wcześniejsze akty metrykalne krążą jeszcze po okolicznych wsiach. Większość wyprowadziła się w latach 60., ale moi pradziadkowie zostali tam prawie do końca życia. Szukam jakichkolwiek urzędowych papierów, spisów z tamtych lat – kto, gdzie i kiedy mieszkał, jaki był stan itp.
Składam właśnie opracowanie o historii mojej rodziny i każde takie archiwalne info albo zdjęcie z lotu ptaka mocno by mi pomogło domknąć temat.
W Archiwum Państwowym w Gdańsku jest zespół nr 3137 pn. "Akta wsi Wielka Słońca, pow. Tczew". Niestety, na portalu nie opublikowano inwentarza z jednostkami, a mogą teoretycznie wśród nich być np. spisy mieszkańców z 1 poł. XX w. W tej sytuacji wyjścia są dwa: 1. Napisać do nich i czekać na odpowiedź, a przy obecnych obłożeniach i brakach kadrowych to może być nawet od kwartału do pół roku oczekiwania. 2. Przejść się do czytelni na piętrze w gmachu przy ul. Wałowej i poprosić o inwentarz kartkowy tego zespołu. Są one w jednej księdze z inwentarzami innych wsi, więc trzeba trochę poprzeglądać. 3. Można ewentualnie zadzwonić albo poprosić na miejscu, żeby sprawdzili w wewnętrznym systemie ZoSIA, czy są w tym zespole jednostki ze spisami mieszkańców.

Polecam również zespół archiwalny "Gminna Rada Narodowa w Subkowach" z lat 1945-1954. Są tam gromadzkie książki meldunkowe Wielkiej Słońcy (1948-50) - sygn. 1714/74, 1714/75 i 1714/76.

Uprzedzam, że idąc tam z ulicy da się raczej przejrzeć inwentarze z szafy, natomiast w celu zamawiania jednostek i ich przeglądania trzeba z wyprzedzeniem zarezerwować miejsce, kontaktując się z czytelnią (wew. 432).
Za ten post autor Wałasz otrzymał podziękowania (total 2):
DamianU (16 lis 2026, o 15:34) • spaff (16 lis 2026, o 18:29)
Ocena: 25%
ODPOWIEDZ